Một số kinh nghiệm, giải pháp nâng cao chất lượng công tác giải quyết các vụ án hình sự do VKSND tối cao truy tố, phân công VKSND địa phương thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm

Nhìn chung, các vụ án VKSND tối cao truy tố, phân công VKSND địa phương thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm đều là các vụ án lớn, có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, đòi hỏi các VKSND địa phương phải chỉ đạo tập trung cao độ trong việc nghiên cứu tài liệu, hồ sơ, đánh giá chứng cứ,…để hoàn thành tốt nhiệm vụthực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm.
          Đối với VKSND tỉnh Hà Nam, trong những năm qua đã thực hiện tốt công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự do VKSND tối cao phân công thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm. Năm 2018, đơn vị được Viện KSND tối cao phân công thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm 02 vụ, gồm:Vụ án Nguyễn Sỹ Đạt cùng đồng phạm phạm tội “Giết người; Tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng" và vụLê Văn Mạnh cùng 21 đồng phạm phạm tội “Mua  bán trái phép chất  ma túy” và “Tàng trữ trái phép chất ma túy”.
          Xác định đây là 02 vụ án đặc biệt nghiêm trọng, được dư luận xã hội quan tâm, Ban cán sự Đảng VKSND tỉnh đã họp ra Nghị quyết để lãnh đạo xử lý, đồng thời Căn cứ Chỉ thị số 15-CT/TW ngày 07/7/2007 của Bộ Chính trị về sự lãnh đạo của Đảng đối với các Cơ quan bảo vệ pháp luật trong công tác điều tra, xử lý các vụ án và công tác bảo vệ Đảng, Ban cán sự Đảng Viện KSND tỉnh đã báo cáo với Thường trực Tỉnh ủy để đưa 02 vụ án trên vào diện Thường trực Tỉnh ủy theo dõi chỉ đạo. Sau đó,Ban cán sự Đảng và trực tiếp đồng chí Viện trưởng đã chỉ đạo lựa chọn các Kiểm sát viên có năng lực và trách nhiệm cao của của Phòng 1, Phòng 2 phối hợp với Kiểm sát viên cao cấp của Vụ 2, Vụ 4 Viện kiểm sát nhân dân tối cao nghiên cứu kỹ hồ sơ chuẩn bi tốt cho công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm.
          Đối với vụ án Nguyễn Sỹ Đạt cùng đồng bọn phạm tội “Giết người; Tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng". Sau khi nghiên cứu hồ sơ do Vụ 2-VKSND tối cao chuyển về, lãnh đạo Viện và Kiểm sát viên được phân công xác định  Cáo trạng số 21/VKSTC-V2 ngày 15/01/2018 của VKSND Tối cao truy tố chưa đầy đủ, tài liệu điều tra còn thiếu và  còn nhiều mâu thuẫn,… nên đã trao đổi để  TAND tỉnh Hà Nam để  chủ trì họp liên ngành với C45 – Bộ Công an, Vụ 2 – VKSND Tối cao, VKSND Cấp cao I, TAND Cấp cao I và VKSND tỉnh Hà Nam để bàn bạc và thống nhất để  TAND tỉnh Hà Nam trả hồ sơ vụ án đến VKSND Tối cao để điều tra bổ sung; VKSND tối cao trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra Bộ Công an điều tra bổ sung về những nội dung đã thống nhất tại Hội nghị như: có dấu hiệu bỏ lọt hành vi phạm tội, ngoài hành vi phạm tội mà VKS truy tố, bị can còn thực hiện hành vi khác mà Bộ luật Hình sự quy định là tội phạm tội; thiếu chứng cứ dùng để chứng minh một trong những vấn đề quy định tại Điều 85 của Bộ luật Hình sự mà không thể bổ sung tại phiên tòa được như những tình tiết tăng nặng và đặc điểm về nhân thân của bị can, vật chứng, trách nhiệm dân sự. Vụ án sau đó phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung lần thứ 2 mới bảo đảm bảo căn cứ truy tố đầy đủ các bị can và tài liệu, chứng cứ phục vụ công tác xét xử.
          Căn cứ Quy chế phối hợp, VKSND tối cao đã biệt phái Kiểm sát viên cao cấp cùng với Kiểm sát viên trung cấp của Viện KSND tỉnh Hà Nam thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án trên. Quá trình chuần bị xét xử, Lãnh đạo Viện KSND tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và cùng Kiểm sát viên được phân công nghiên cứu kỹ hồ sơ, xây dựng đề cương xét hỏi, luận tội, đề cương tranh luận với những người tham gia tố tụng. Do vậy các Kiểm sát viên thực hành quyền công tố kiểm sát xét xử tại phiên tòa đã thực hiện tốt chủ trương “Nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa”, tranh luận dân chủ với những người tham gia tố tụng, lập luận chặt chẽ rõ ràng, có sức thuyết phục cao. Vụ án Nguyễn Sỹ Đạt cùng đồng phạm phạm tội “Giết người; Tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng" có 03 Luật sư tham gia; đặc biệt vụ Lê Văn Mạnh cùng 21 bị can phạm tội “Mua  bán trái phép chất ma túy” và “Tàng trữ trái phép chất ma túy”, lượng luật sư tham gia khá đông (23 luật sư); nhiều luật sư có quan điểm: Cơ quan điều tra vi phạm tố tụng, chứng cứ kết tội một số bị cáo chưa đầy đủ, chặt chẽ; Kết luận giám định ma túy chưa đầy đủ,…và đề nghị trả hồ sơ để điều tra bổ sung; có bị cáo thay đổi toàn bộ lời khai không nhận tội như quá trình điều tra và cho rằng bị mớm cung, Điều tra viên đọc cho viết tự khai, hướng dẫn khai hoặc tự viết bản cung rồi bảo bị cáo ký vào,...Kiểm sát viên thực hành quyền công tố tại phiên tòa đã đối đáp đầy đủ, lập luận chặt chẽ, rõ ràng từng ý kiến mà luật sư, bị cáo đưa ra, lập luận của Kiểm sát viên có sức thuyết phục cao được HĐXX và những người tham dự phiên tòa đồng tình.
          Kết quả Hội đồng xét xử đã tuyên phạt các bị cáo trong vụ“Giết người; Tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng": Tử hình 02, tù có thời hạn 01; Vụ “Mua  bán trái phép chất  ma túy” và “Tàng trữ trái phép chất ma túy”: Tử hình 09, chung thân 03, tù có thời hạn 10; quan điểm của HĐXX cơ bản phù hợp với đề nghị của Viện kiểm sát.
         Về công tác bảo đảm an ninh trật tự trước, trong và sau phiên tòa:Lực lượng Công an, Kiểm sát, Tòa án thống nhất xây dựng Kế hoạch bảo vệ phiên tòa;phối hợp chặt chẽ trong công tác bảo vệ nên phiên tòa xét xử các vụ án trên an toàn tuyệt đối; sau phiên tòa tình hình ổn định không xảy ra vấn đề nổi cộm hay bất thường.
        * Để tiếp tục nâng cao chất lượng công tác giải quyết các vụ án hình sự do VKSND tối cao truy tố, phân công VKSND địa phương thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm cần làm tốt những nội dung sau:
        - Cần quán triệt thực hiện nghiêm túc Quy chế phối hợp giữa Viện kiểm sát cấp trên và Viện kiểm sát cấp dưới trong việc giải quyết vụ án hình sự do Viện kiểm sát cấp trên thực hành quyền công tố kiểm sát điều tra và truy tố phân công cho Viện kiểm sát cấp dưới thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm, ban hành kèm theo Quyết định 314 ngày 05/7/2018 của Viện trưởng VKSND tối cao.
        - Đối với án truy xét, chứng cứ buộc tội phải đầy đủ, rõ ràng, không mâu thuẫn nên quá trình kiểm sát điều tra Kiểm sát viên phải bám sát, phối hợp chặt chẽ với Điều tra viên, phải thực sự “ gắn công tố với hoạt động điều tra”. Việc hỏi cung phải bảo đảm tính khách quan tránh việc bị cáo thay đổi lời khai tại phiên tòa và cho rằng quá trình điều tra bị mớm cung nên khi hỏi cung nếu không có luật sư tham gia thì mời phạm nhân tự giác ở Trại giam chứng  kiến,  nếu có Luật sư tham gia thì phải hỏi và ghi đầy đủ ý kiến của Luật sư về việc hỏi cung,…
         - Án  do VKSND tối cao truy tố, phân công VKSND địa phương thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm phần lớn là những vụ án đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, được dư luận xã hội quan tâm nên cần thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 15-CT/TW ngày 07/7/2007 của Bộ Chính trị về sự lãnh đạo của Đảng đối với các Cơ quan bảo vệ pháp luật trong công tác điều tra, xử lý các vụ án và công tác bảo vệ Đảng, Ban cán sự Đảng Viện KSND cần báo cáo với Thường trực Tỉnh ủy để đưa vào diện Thường trực Tỉnh ủy theo dõi chỉ đạo. Tranh thủ tối đa sự chỉ đạo, ủng hộ của cấp ủy, chính quyền trong giải quyết án. Tập thể Ban cán sự Đảng, Lãnh đạo Viện chỉ đạo sát sao Phòng nghiệp vụ mà trực tiếp là Kiểm sát viên, kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc (nếu có).
         -Cần lựa chọn các Kiểm sát viên có năng lực và trách nhiệm cao để phân công thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm. Giữa Kiểm sát viên được VKSND tối cao biệt phái và Kiểm sát viên của đơn vị được phân công phải có sự phối hợp chặt chẽ trong việc nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và công tác chuẩn bị thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm.

Tác giả bài viết: Phòng 1